Expediente 2026/X999/000309 — Concello da Laracha
A iniciativa ten percorrido xurídico sólido no plano competencial urbanístico, pero afronta un límite estrutural: non pode, por si soa, bloquear un proxecto que o Estado ou a Xunta amparen mediante figuras de intervención directa supramunicipal.
1. Que se pretende con esta iniciativa
A iniciativa persegue dous obxectivos complementarios de natureza urbanística e cautelar:
• Modificación do PXOM: iniciar os trámites e estudos para modificar o Plan Xeral de Ordenación Municipal co fin de prohibir a instalación de plantas ou industrias de xestión de residuos, produción de biogás ou similares en solo rústico do municipio, cando afecten a núcleos de poboación e a bens do patrimonio cultural.
• Suspensión cautelar de licenzas: solicitar a suspensión inmediata do outorgamento de licenzas de parcelación ou edificación (vixentes ou en proxecto) para eses usos industriais en solo rústico, ao abeiro do artigo 47 da LSG, mentres dure o estudo e tramitación da modificación do PXOM.
O proxecto foi rexeitado por unanimidade pola corporación municipal e pola Deputación da Coruña, e figura en información pública da autorización ambiental integrada dende abril de 2026. A finalidade última da iniciativa é dotar o concello dunha ferramenta de planeamento estable que impida este tipo de instalacións, máis alá das mocións políticas de rexeitamento.
O secretario municipal valida o dobre exame esixido pola lei: control de forma (número suficiente de sinaturas verificadas de veciños con dereito de sufraxio activo) e control de fondo (que se trate de materia de competencia local, que aquí é o planeamento urbanístico). Cómpre precisar o alcance do artigo 47 da LSG: a suspensión de licenzas “potestativa” (art. 47.1) dura como máximo un ano, e a suspensión automática derivada da aprobación inicial dun instrumento (art. 47.2) dura como máximo dous anos; ademais, extinguidos os efectos, non poden acordarse novas suspensións pola mesma finalidade en catro anos. Isto acouta temporalmente o “escudo” cautelar que pretende a plataforma.
Por outra banda, esta iniciativa confronta coa declaración de proxecto de interese autonómico
Este é o punto máis delicado e onde a iniciativa atopa o seu límite estrutural. Hai que distinguir tres figuras que a miúdo se mesturan na opinión pública:
• Proxecto de interese autonómico (PIA) da Lei 1/2021 de ordenación do territorio de Galicia (LOTGA): instrumento de intervención directa da Xunta para actuacións que “transcenden o ámbito municipal” pola súa incidencia territorial, económica ou social.
• Proxecto industrial estratéxico (PIE) e a declaración de interese especial/prioritaria da Lei 5/2017 e do Decreto lexislativo 1/2015 de política industrial: axilizan e priorizan a tramitación e a súa aprobación definitiva leva aparellada a adaptación do planeamento urbanístico.
• Autorización ambiental integrada (AAI): título ambiental estatal-autonómico que non modifica o planeamento, pero que é a vía pola que discorre actualmente a planta de Soandres.
O choque xurídico é o seguinte. A modificación do PXOM promovida pola iniciativa opera no plano do planeamento municipal. Pero tanto o PIA da LOTGA como o PIE da lei industrial son instrumentos que prevalecen sobre o planeamento local e o adaptan de oficio. A propia LOTGA establece que “o planeamento urbanístico dos concellos nos que se asenten as actuacións obxecto dun proxecto de interese autonómico quedará adaptado ao contido do proxecto de interese autonómico”, modificándose as determinacións locais que resulten afectadas. Do mesmo xeito, a aprobación definitiva dun proxecto ao abeiro da Lei 5/2017 “levará aparellada a adaptación do planeamento urbanístico”. É dicir: se a Xunta declara e aproba o proxecto por unha destas vías supramunicipais, a modificación do PXOM que prohiba o uso non impide o proxecto, porque o instrumento autonómico se impón e reforma o planeamento local no que sexa preciso.
Matiz decisivo para o caso concreto: a planta de Soandres NON está declarada, polo momento, proxecto de interese autonómico da LOTGA. Tramítase pola vía ordinaria da autorización ambiental integrada (art. 29 da Lei 5/2017), sen que conste a súa declaración como PIA ou PIE. Precisamente por iso a Deputación da Coruña pediu á Xunta que non a declarase de interese estratéxico. Mentres o proxecto siga pola vía da AAI sen figura de intervención directa, debe respectar a clasificación e cualificación urbanística municipal; e se o PXOM chegase a prohibir o uso antes de que exista título habilitante urbanístico, o proxecto carecería de encaixe. A confrontación real, polo tanto, é unha carreira temporal: se o concello aproba a modificación (ou a suspensión cautelar) antes de que a Xunta outorgue título ou declare o proxecto de interese autonómico/estratéxico, a ferramenta municipal pode ser eficaz; se a Xunta activa antes unha figura supramunicipal, esta prevalece.
Percorrido e solidez da base legal
A iniciativa ten percorrido e boa base legal no seu plano propio (o urbanístico-local), pero cunha viabilidade condicionada.
Argumentos a favor da súa solidez:
• Competencia clara: o planeamento urbanístico é competencia municipal indiscutible (art. 25.2.a LBRL; art. 12 LSG), e o propio secretario acredita que a materia é de competencia local.
• Doutrina constitucional favorable: o Tribunal Constitucional admite que os concellos poidan prohibir expresamente certos usos en solo rústico como exercicio lexítimo de competencias urbanísticas relevantes e recoñecibles (STC 25/2024, sobre a lei do solo andaluza). A autonomía local esixe que os concellos conserven capacidade de decisión sobre o modelo territorial municipal.
• Instrumento cautelar previsto na lei: o art. 47 LSG habilita expresamente a suspensión de licenzas para estudar unha modificación do planeamento.
Límites e riscos que rebaixan a súa eficacia:
• Prevalencia supramunicipal: como se expuxo, un PIA (LOTGA) ou un PIE (Lei 5/2017) adaptan de oficio o PXOM e poden baleirar de eficacia a prohibición municipal.
• Límites á prohibición absoluta: o TC advirte que non caben prohibicións “en aberto” ou desproporcionadas; a modificación debe estar motivada en razóns de interese público (protección do solo rústico, patrimonio, saúde), como fai a proposta, e someterse aos informes sectoriais e á avaliación ambiental que prevé o procedemento. A viabilidade final da prohibición só se determinará tras eses informes.
• Temporalidade da suspensión cautelar: os prazos do art. 47 LSG (un/dous anos, e veda de catro anos) impiden un bloqueo indefinido.
• Carácter non automático da segunda petición: o propio alcalde só compromete iniciar os estudos e deixa a suspensión de licenzas para “no seu caso, posteriormente e de forma motivada”, tras os informes de viabilidade.
En síntese: si ten percorrido e base legal sólida como acto de planeamento municipal, e é un instrumento moito máis estable que unha simple moción de rexeitamento; pero non garante por si só a paralización definitiva do proxecto se a Administración autonómica opta por unha figura de intervención directa supramunicipal.
